Zo werden Rouveen en Staphorst 76 jaar geleden bevrijd van Duitse bezetting. Plannen voor viering van bevrijding later in het jaar

Staphorst/Rouveen - Deze week was het 76 jaar geleden dat Rouveen en Staphorst officieel werden bevrijd van nazi-Duitsland. Op zaterdag 14 april 1945 reden en rolden het Canadeze Régiment de la Chaudière het regiment Nova Scotia Highlanders met hun voertuigen door en langs de dorpen.

De weerstand van Duitse soldaten was gebroken. Dit was het definitieve sein: einde oorlog. Toch waren het andere geallieerde troepen die -in de dagen ervoor- de allereerste stappen hadden gezet richting de bevrijding. Het grote bevrijdingsfeest in Rouveen was pas maanden later, in het najaar van 1945.

Franse Chasseurs Parachutistes

De bevrijding van de regio Zwolle en Meppel start in de nacht van zaterdag 7 op zondag 8 april 1945 met de landing van zo'n 700 Franse commando’s, onderdeel van de Franse Chasseurs Parachutistes (SAS), in Noordoost-Nederland. Een aantal Fransen landt in de bossen bij Staphorst. Omdat de Canadezen zelf geen ‘special forces’ hebben, werden deze Franse parachutisten onder andere ingezet om verwarring te stichten onder de Duitsers, als bliksemafleiding van de Canadese aanval vanuit het oosten.

Deze Fransen verenigen zich met een verzetsgroep in de bossen van Staphorst, de zogenaamde ‘Partizanen van Het Schot’. Een van de eerste acties is -naar orders die ze meekregen- om foute Nederlanders te arresteren, rond de bossen in Staphorst, waar ze hun bivak hebben. Maar dat gaat mis als een Duitsgezinde Nederlander een Franse parachutist en een Nederlandse verzetsman doodt vanuit een boerderijraam. Een pijnlijk verlies. Vorige week werden nog bloemen gelegd bij de plek waar commando Yves Loichot en verzetsman Kees de Roos omkwamen.

Felle tegenstand

Het lukt de Franse parachutisten op zondag 8 april om contact te krijgen met Canadese verkenners van het gepantserde regiment Manitoba Dragoons, die in de buurt van Balkbrug zijn. Deze Canadezen arriveren vervolgens bij de Staphorster bossen. Vanuit verschillende kanten trekken Franse parachutisten, Canadezen en verzetsmensen op naar de Lichtmis, om daar een strategische brug te veroveren. De orders zijn om de brug intact te houden. Maar Duitsers -die daar gestationeerd zijn- bieden felle tegenstand ondanks dat een aantal van hen sneuvelt. Het verzet en de Franse parachutisten op hun beurt moeten gewonden incasseren, die vervolgens door de Canadezen worden meegenomen naar Balkbrug.

De volgende dag, maandag 9 april, laten de Manitoba Dragoons zich weer zien. Bij het toenmalige café Kruidhof, tegenover de zuivelfabriek van Rouveen, houden vier Staghound pantserwagens even stil. Een unieke foto, in het bezit van verzamelaar Gerrit Stegeman uit Rouveen, laat een boeiend tafereel zien. Een Nederlandse tolk, staande op de pantserwagen, spreekt de deels in klederdracht gestoken bevolking toe. De boodschap is zonder twijfel waarschuwend van aard geweest: nog geen reden voor feest want de Duitsers zijn nog niet verslagen.

Wraak vanuit de Lichtmis

Er volgen nog 5 angstige dagen waarbij Rouveen en Staphorst in een tussenfase verkeerd. De Canadezen zijn telkens in de buurt maar de Duitsers houden stand, en weten niet van opgeven. Als het verzet een patrouillerende Duitser neerschiet in Rouveen nemen de Duitsers -vanuit de Lichtmis- wraak. Burgers worden opgepakt en boerderijen gaan in de brand.

Op 14 april, als Zwolle wordt bevrijd, rukken verschillende Canadese legergroepen verder op naar het noorden, richting Meppel. Daarmee wordt een eind gemaakt aan de Duitse bezetting en wraakacties in de regio Staphorst. Een lange colonne Canadezen komt via de Vlijtweg in Rouveen de lange hoofdweg van Staphorst oprijden. Als tanks de scherpe bocht niet kunnen nemen, gaan ze dwars door het weiland, weten veel inwoners zich nog te herinneren. Zeker is dat de Zwolse held Leo Major van het Régiment de la Chaudière Staphorst heeft gepasseerd. Maar ook het Canadese regiment Nova Scotia Highlanders dat sinds D-day aan het vechten was, liet souvenirs achter. Ook in het archief van Stegeman is deze unieke foto waarbij Canadese soldaten poseren met een Staphorster vrouw.

Oorlog teruggebracht naar ‘postzegelformaat’

De Werkgroep 75 Jaar Bevrijding Staphorst-Rouveen e.o. is al langere tijd bezig met het organiseren van een groot bevrijdingsevenement. Het evenement zou vorig jaar op vrijdag 24 april 2020 moeten hebben plaatsgevonden als het niet werd geannuleerd vanwege de corona-pandemie. De kosten van de organisatie zouden betaald worden door lokale bedrijven. Het zou een avondvullend programma zijn geweest waarin de oorlog was teruggebracht naar ‘postzegelformaat’, namelijk hoe het dorp de oorlog heeft beleefd. Decor zou de monumentale kerk van Rouveen zijn geworden met op de achtergrond uitgelichte boerderijen.

Het verhaal zou worden verteld in aktes, waarbij in ieder hoofdstuk een groep slachtoffers centraal had gestaan. Eén van de hoogtepunten zou het Grootste Bevrijdingskoor van Nederland zijn geweest, bestaande uit publiek, koren en muziekkorpsen. Defensie had medewerking toegezegd met pantservoertuigen en vliegtuigen. Media wilden het evenement live uitzenden. Verschillende hoogwaardigheidsbekleders en nabestaanden zouden aanwezig zijn, onder wie de dochter van Arthur McCarthy, een boven Rouveen gesneuveld bemanningslid van een RAF-bommenwerper. Deze Margareth McCarthy was voornemens speciaal uit Nieuw-Zeeland naar Rouveen te reizen, om voor het eerst op de plek te staan waar haar vader -die ze nooit heeft gezien- overleed.

Evenementen in de toekomst

De werkgroep is nog steeds intact, onderhoudt contacten met nabestaanden en sponsoren, en is van plan in de toekomst, in een nader te bepalen vorm, het evenement alsnog te organiseren.

Overigens werd het bevrijdingsfeest in 1945 ook pas veel later gehouden, op donderdag 6 september. In april en mei hadden de boeren in het voorjaar alle tijd nodig voor hun werkzaamheden op het land. Het feest in september bestond uit een optocht, vele erebogen over de weg en kinderspelen.